Hoe de ZWART-collectie tot stand kwam:
het noorderlicht zonder kleur
Hoe teken je het noorderlicht in zwart-wit? Het klinkt als een raadsel. Voor mij was het een prachtig project met een echte uitdaging, en het vergde veel voorbereiding. Het werd mijn donkerste, meest grafische serie.
Het groeide uit tot veel meer dan alleen het noorderlicht: een kasteel in de Hooglanden, een brug in het maanlicht, kersenbloesem tegen een Noorse staafkerk, papegaaiduikers in de wind. Elk werk heeft hetzelfde kenmerk: tinten zwart en één enkel, zorgvuldig gekozen vleugje kleur.
Een verzoek dat ik niet had zien aankomen
Op een zomer was ik bezig met het ontwerpen van drie op maat gemaakte kunstwerken voor de nieuwe sky view cabins bij The Northern Lights Ranch in Fins Lapland. Mijn eerste ontwerpen waren in kleur. Dat was natuurlijk logisch: ik had daar winter na winter doorgebracht, onder een groene hemel en tijdens pastelkleurige poolnachten.
Toen vroeg de Ranch of ik ze zwart kon maken.
Mijn eerste gedachte was: "oh help. Ik teken niet in zwart-wit. Ik denk in kleur."
Maar hun redenering was prachtig, en hoe langer ik erover nadacht, hoe meer ik het ermee eens was. In een sky view cabin met een glazen dak komt de kleur van buiten: het groen van het noorderlicht, de zachte roze en blauwe tinten van de poolnacht, het wit van de sneeuw. De kunst aan de muur moet dat uitzicht ondersteunen, niet ermee concurreren. Kleur vind je buiten.
Eerste poging
Puur zwart-wit voelde zielloos aan
Wat de Ranch-tekeningen betreft, deed ik wat logisch leek. Ik begon helemaal vanaf nul en tekende ze opnieuw in puur zwart-wit.
Het resultaat klopte, maar was volkomen levenloos. Een zwarte hemel met een witte aurora. Plat. Niets gloeide.
Wit kan schitteren tegen een donkere hemel, maar in deze schets ontbrak dat. Ze had grijstinten en halftonen nodig. Zoals het noorderlicht de hemel doet gloeien, wilde ik in deze zwarte versie dezelfde gloed en diepte. Ik wist alleen nog niet hoe ik daar moest geraken.
Het aha-moment
Een oude, vergeten truc
Toen herinnerde ik me een paar experimenten van jaren geleden, nog van voordat ik zelfs maar een tekentablet had.
Vroeger nam ik mijn eigen reisfoto’s en bewerkte ik die in GIMP: de verzadiging verlagen, inkleuren en met de instellingen spelen totdat een kleurenfoto eruitzag als een pentekening. Een rode vissershut onder de stokvisrekken op de Lofoten. Een hutje in de haven en een husky die recht in mijn lens keek, van een reis naar Malangen in Noord-Noorwegen.
Die vergeten truc bleek het ontbrekende stukje te zijn. In plaats van de Ranch-werken opnieuw in zwart te tekenen, kon ik de kleurversies die ik al had omzetten. Omdat elke laag in kleur begon, behielden de grijstinten hun diepte. Het groen van het noorderlicht werd weggefilterd, maar wat overbleef was allesbehalve plat.
De voorbereiding
Zo is het allemaal begonnen: Reindeer & Northern Lights
Dus begon ik te schetsen. Een van die schetsen was een slapend rendier onder het noorderlicht, getekend in zwarte inkt. Het werkte: deze schets werd de basis om de werken voor deze klant af te werken. Ergens onderweg sloop er wel nog een groene streep in de lucht; ik moest gewoon ergens mijn kleur kwijt. Die schets werd het eerste werk van de ZWART-collectie, en het noorderlicht straalt er nog altijd groen. Dat dat groen mocht blijven, daar heb ik geen seconde aan getwijfeld. Achteraf gezien zette die streep de toon voor alles wat daarna kwam: zwart, plus één kleur die zijn plaats verdient.
Niet echt zwart-wit
Waarom de hemel nooit zwart is
Desatureren is niet het einde, het is pas het begin. Na de omzetting ga ik er met mijn tekenpen weer overheen en bouw ik het licht met de hand op: een paar witte strepen totdat het grijze noorderlicht weer gloeit, gloeiende ringen rond de maan, sterren verspreid over een diep blauwzwarte hemel, net licht genoeg om de dennenbomen ertegen af te laten steken.
De uiteindelijke Ranch-werken zijn dus niet echt zwart-wit. Het zijn kleurloze kleuren: zachte wolken, een donkere hemel met een stralend noorderlicht, diepte in plaats van hard contrast. Dit exemplaar hangt in de zithoek van elke sky view cabin op de Ranch, op acrylglas van 30 × 30 cm. Thuis hangt de kleurenversie aan mijn eigen muur, in het formaat 40 × 60 cm. Dezelfde tekening, twee sferen.
De collectie
Van het Noordpoolgebied naar een Schotse brug
Ik dacht dat het bij dat maatwerkproject zou blijven. Totdat een particuliere verzamelaarster de werken op de Ranch zag en om haar eigen collectie vroeg: vier stukken voor aan haar muren, in dezelfde stijl.
Rond dezelfde tijd was ik een reis door Schotland aan het plannen, en terwijl ik op zoek was naar plekken om onderweg even te stoppen, stuitte ik op de Forth Bridge. Die intrigeerde me zozeer dat hij al op mijn tekentablet stond nog voordat ik was vertrokken. Die eerste versie was in kleur, maar ik kreeg het water maar niet goed voor elkaar. Het bleef een paar weken liggen. Toen de werken voor de verzamelaar af waren, pakte ik het weer op en maakte er een nachttafereel van, met een enorme volle maan en de brug in het rood.
Het verhaal van deze brug krijgt een eigen pagina (binnenkort online).
Na de brug kwamen de husky’s, en daarna groeide de collectie vanzelf 'Reindeer & Northern Lights', 'Aurora Hunting', 'Skating Through the City', 'Puffins on the Wind', 'Highland Cow & Castle' en 'Stave Church & Cherry Blossoms'. Verschillende plekken, dezelfde handtekening.
Zelfs ons eigen thuis kreeg er een plekje in. ‘Winterwonderland - Aurora’ is het houten schuurtje achter ons gele huis bij Tepasto, onder het noorderlicht. Misschien herken je het wel uit Eerste sneeuw, waar het in kleur te zien is.
The Forth Bridge
Twee wegen naar zwart
Niet elk ZWART-werk is op dezelfde manier gemaakt, en als je goed kijkt, kun je dat zien.
Sommige werken waren aanvankelijk in kleur en zijn daarna zwart gemaakt, zoals de Ranch-werken, Forth Bridge en Aurora Hunting. Ze hebben die gelaagde diepte die kenmerkend is voor de oude techniek.
Andere heb ik vanaf de allereerste lijn in het zwart getekend: 'Puffins on the Wind', 'Highland Cow & Castle' en 'Stave Church & Cherry Blossoms'. Voor die werken ben ik op mijn tekentablet direct overgegaan op een palet van zwart- en grijstinten. Ze zijn scherper en grafischer, met minder verborgen diepte eronder.
En soms meng ik de twee. In 'Skating Through the City' behouden de lucht en de grond een vleugje kleur, aangebracht met een spuitpenseel dat zachte kleurverlopen toevoegt.
Alles in de huidige collectie is getekend in GIMP op een tekentablet: een drukgevoelige pen, een penseel of airbrush, afhankelijk van de laag, en uitvegen om het licht te verzachten. De truc van desaturatie is er nog steeds. Het is een oude techniek in een nieuwe stijl.
Een vleugje kleur
Eén kleur, bepaald door het werk zelf: oranje voor de papegaaiduikers, roze voor de bloesems.
1 kleur
Waar die ene kleur komt
Hoe bepaal ik waar de kleur terechtkomt? Meestal niet van tevoren. Het werk vertelt het me. De papegaaiduikers hadden hun oranje nodig, de kersenbloesems hun roze, de Forth Bridge zijn rood. Zonder die kleur zouden het mooie tekeningen zijn geweest. Met die kleur stralen ze.
Andere werken hebben nooit een extra kleur gekregen, en dat is ook een keuze. Veel ZWART-werken zijn landschappen, een venster op een plek. Eén enkele kleur trekt je blik naar één detail, en in een weids landschap houd ik liever het hele venster open. Voor mij is dat ook het verschil tussen Nordic en Scandinavische kunst: eerst het landschap, daarna het detail.
Waarom "ZWART" en niet "zwart-wit"
Omdat er geen puur zwart in zit. Ik gebruik nooit het effen zwart van een scherm (#000). Elk donker gebied is een tint zwart, een variatie die diepte geeft. En het is ook geen zwart-wit: het is zwart en oranje, zwart en rood, zwart en groen. Het begint met zwart; de kleur, als ze komt, haalt het detail naar voren.
De herinneringen achter de tekeningen
Achter elk van deze werken schuilt een echte herinnering.
'Skating Through the City' stamt uit de eerste winter die ik weer in België doorbracht na mijn jaren in Lapland. Op een ochtend waren de straten zo glad dat we tijdens onze ochtendwandeling letterlijk schaatsten. De huizen in de tekening zijn echt: een straat in ons eigen dorp, bedekt met een gladde laag sneeuw en ijs.
'Aurora Hunting' gaat over een van de vele nachten dat we zelf op jacht gingen naar het noorderlicht: met een hoofdlamp in de hand, door de sneeuw ploeteren om helemaal tot aan de waterkant te komen, terwijl het noorderlicht boven ons hoofd bewoog. Die tekening ontstond in kleur, maar ik heb hem omgezet naar zwart.
'Stave Church & Cherry Blossoms'brengt twee plaatsen samen die elkaar nooit hebben ontmoet: een fietspad omzoomd met bloesem vlakbij waar ik woon, en een staafkerk die in Noorwegen op de oude manier wordt gebouwd. Lees hoe ze elkaar vonden (binnenkort online).
Twee herinneringen
Twee dagen, twee herinneringen: een ijzige dorpsstraat bij ons thuis, en een rivier in Lapland onder het noorderlicht.
Wat zwart mij geeft
Vrijheid, vreemd genoeg. Een zwart werk is moeilijk te tekenen. Je kunt je nergens verstoppen, en elke tint moet kloppen. Maar dankzij jarenlang tekenen en digitaal experimenteren kan ik hier iets creëren wat een camera niet kan.
Fotografen maken duizenden foto’s van de Forth Bridge. Geen van hen kan de brug onder zo’n grote maan plaatsen. Ik wel. Ik bepaal waar de maan staat, hoe groot hij is, hoe het licht over het water valt, en precies welke rode tint het staal uit de nacht naar voren haalt. Zwart geeft me controle over het licht, en daarmee ook over waar je blik als eerste naartoe gaat.
Er schuilt ook gewoon puur plezier in. Als ik een kleurentekening desatureer, weet ik nooit precies wat eruit zal komen. De software geeft me een uitgangspunt; mijn pen doet de rest. Dat moment van verrassing is nog steeds mijn favoriete onderdeel.
Ik heb iets aangeboord waarvan ik was vergeten dat ik het kon: de ouderwetse fotobewerking waarmee ik voor het eerst experimenteerde lang voor ik een tekentablet had. Een oud truckje op een moderne manier toegepast en met de hand afgewerkt.
Wie weet wat er nog komt
Ik weet het eerlijk gezegd niet, en dat vind ik net fijn. Wat ik wel weet, is dat ZWART verder zal reizen dan Lapland. Paaseiland staat op mijn lijstje. En ergens in een map ligt een kleine wereldreis van A tot Z, één land per letter, die ik tijdens de lockdown heb getekend maar nooit heb gepubliceerd. Sommige daarvan verdienen het om opnieuw in zwart te worden getekend. Een andere, meer exotische richting, en nog steeds met één vleugje kleur.
Haal ZWART in huis
Ontdek de ZWART-collectie
Elk ZWART-kunstwerk is verkrijgbaar op acrylglas, als metaalplaat of als kunstblok.
Ontdek alle ZWART werken in de shop
Wil je een eigen plekje in zwart, met één vleugje kleur? Zo is deze collectie precies ontstaan: met een verzoek op maat. Vertel me over jouw plek.
Meer verhalen achter mijn illustraties: Het verhaal achter elke illustratie.
Veelgestelde vragen
Kan ik een illustratie op maat laten maken in de ZWART-stijl?
Ja. mijn ZWART-collectie is zelf ontstaan uit een opdracht op maat. Je vertelt me over een plek die voor jou belangrijk is, en samen beslissen we of die een accentkleur krijgt, en welke. Lees meer over kunst op maat.
Past zwart-witkunst in een kleurrijk interieur?
Ja, vaak zelfs beter dan een kleurrijke print. Zwart-witkunst concurreert niet met de kleuren die al in de kamer aanwezig zijn; ze biedt het oog een rustpunt. Dankzij de enkele accentkleur in de meeste ZWART-werken kun je het kunstwerk afstemmen op je interieur: een rode, oranje of groene tint die terugkomt in een kussen, een stoel of een plant.
Welk materiaal past het best bij zwart-wit wanddecoratie?
Voor nachtscènes geeft acrylglas het diepste zwart en laat het de witte hooglichten gloeien; het is ook het materiaal dat The Northern Lights Ranch koos voor haar cabins. Een metaalplaat houdt elke lijn scherp, en dat past bij de meer grafische werken. Er zijn ook kunstblokken: een vierkant formaat van 10 × 10 cm, ideaal als cadeau aan een mooie prijs. ZWART-werken zijn verkrijgbaar als metaalplaat vanaf € 155 en op acrylglas vanaf € 215. Bekijk alle formaten in mijn shop.
Zijn de ZWART-werken puur zwart-wit?
Nee. Ze zijn opgebouwd uit tinten zwart en grijs, nooit effen zwart, wat de lucht en de sneeuw hun diepte geeft. De meeste werken bevatten één bewuste accentkleur; sommige, vooral de weidse landschappen, hebben er helemaal geen.